түүхийн хичээл

1368 онд Юань гvрний сvvлчийн их хаан Тогоон Тємєр Мингийнхний бослогоос зугтаж 60000 албатаа дагуулан Монгол нутагтаа иржээ. Тvvний vр, ач, гуч нар Монголын их хааны хvч нєлєєг хадгалж vлдэхийг хичээсэн боловч, євєр зуурын тэмцэлээс шалтгаалан бvтэлтэй юм болсонгvй. 1388-1410 оны хооронд тєр барьсан 5 хаанаас зєвхєн нэг нь л жам ёсны vхлээр тэнгэрт хальсан гэдэг.

Тогоон Тємєрийн удам Элбэг Нигvvлсэгч хаан 1392 онд Монголын хаан ширээнд суусан байна.
Тvvний талаар дорхи нэгэн тvvхийг Алтан Товч-д бичиж vлдээжээ. Хаан нэгэн євєл анд явж байв. Зам зуураа цасан дээр тунасан туулайн цусыг vзээд, Ойрдын Хуухай баатраас "энэ мэт цасан цагаан царайт, цусан улаан хацарт гоо охин vзэхсэн" гэж асуужээ. Хуухай баатар хариуд нь "таны бэр Єлзийт чинь энэ мэт vзэсгэлэнт буюу хаантаан" гэж єчжээ. Элбэг хаан Хуухайг Єлзийт руу явуулав. Хуухай баатар Єлзийт дээр очоод "Хаан чамтай уулзья" гэж байна гэв. Єлзийт :"Хаан хvн бэртэйгээ учирдаг ямар ёс байна, эр нєхєр минь ч хардах биз" гээд хавьтуулсангvй. Хуухай баатар хаанд очиж vгийг нь дамжуулжээ. Гэвч Элбэг хаан биечлэн ирж бэр охиноо vзээд дурлаж, єєрийн хvv Хархvчvг хунтайжийг хороолгож, эхнэр Єлзийтийг нь хvчээр авчээ. Хожмийн нэг єдєр Єлзийт хатан Хуухайг аргаар хуурч, согтоож унагаад, єєрийнхєє хувцасыг урж, vс гэзгээ сэгсийлгээд, дээрээсээ цус асгаж хэвтээд, тусламж эрж хашхирчээ. Хаан болон хааны албатууд Хуухайг барьж хороов. Єлзийт хатан: "- эм хvний єшєє ийм байдаг юм, хvvгээ алсан ёсгvй хаан чи билээ" гэх зэргээр хэлсэнд Элбэг хаан буруу хардаж, Хуухайг хилсээр хєнєєснєє ойлгожээ. Тэгээд тэр 4 тvмнийг* Хуухайн хvv Батула Чинсанд мэдvvлэв. 4 тvмэн Ойрад гэх тэр бєлгєє.